تارترازین Tartrazine

Description

تارترازین Tartrazine | معرفی کامل، کاربردها و راهنمای خرید

تارترازین (Tartrazine) یک رنگ زرد سنتتیک محلول در آب است که به دلیل درخشندگی بالا، پایداری در برابر نور و حرارت، و قابلیت ترکیب با سایر رنگ‌ها، در صنایع مختلف از جمله چاپ، پلاستیک، نساجی، دارویی و آرایشی کاربرد گسترده‌ای دارد. در این راهنما با تاریخچه، مشخصات فنی، کاربردها، دوز مصرف صنعتی، استانداردهای بین‌المللی و نحوه خرید رنگ تارترازین آشنا می‌شوید.

فهرست مطالب

•تارترازین چیست؟

•تاریخچه کشف و توسعه

•ترکیب شیمیایی

•نام‌های دیگر تارترازین

•مشخصات فنی محصول

•خواص فیزیکی و شیمیایی

•روش‌های اندازه‌گیری

•کاربردها و دوز مصرف پیشنهادی

•بسته‌بندی و گواهینامه‌ها

•مقایسه با رنگ‌های مشابه

•وضعیت قانونی در جهان و ایران

•میزان مصرف مجاز (ADI)

•ملاحظات ایمنی

•نحوه نگهداری

•سوالات متداول

•خرید رنگ تارترازین

رنگ تارترازین Tartrazine چیست؟

رنگ‌های سنتتیک از اواخر قرن نوزدهم جایگزین بسیاری از رنگ‌های طبیعی شدند، چون رنگ‌دهی قوی‌تر، یکنواخت‌تر و پایدارتری ارائه می‌دهند. تارترازین یکی از شناخته‌شده‌ترین این رنگ‌هاست که طیف زرد طلایی تا نارنجی روشن تولید می‌کند.

تاریخچه کشف و توسعه تارترازین Tartrazine

تارترازین در سال ۱۸۸۴ میلادی توسط یوهان هاینریش زیگلر (Johann Heinrich Ziegler)، شیمی‌دان سوئیسی، در آزمایشگاه‌های شرکت Bindschedler’sche Fabrik در بازل کشف شد. این ترکیب در سال ۱۸۸۵ توسط شرکت آلمانی BASF ثبت اختراع و تولید صنعتی شد و نتایج پژوهش زیگلر در سال ۱۸۸۷ در نشریه Chemische Berichte منتشر شد.

در ابتدا از تارترازین عمدتاً برای رنگ‌آمیزی پشم و سایر الیاف استفاده می‌شد. به دلیل پایداری بالا در برابر نور و شست‌وشو، این رنگ به‌سرعت در صنایع نساجی محبوب شد و از اوایل قرن بیستم کاربرد آن به مواد غذایی، دارویی و آرایشی نیز گسترش یافت.

ترکیب شیمیایی تارترازین Tartrazine چیست؟

تارترازین یک رنگ آزو (azo dye) است که از واکنش شیمیایی بین اسید سولفانیلیک و پیرازولون از طریق فرآیند دیازوتاسیون و کوپلینگ (diazo-coupling) تولید می‌شود. این واکنش پیوند آزو ایجاد می‌کند که مسئول رنگ‌دهی قوی این ترکیب است. فرمول شیمیایی تارترازین C16H9N4Na3O9S2 است.

نام‌های دیگر تارترازین

•E102 — کد این رنگ در فهرست افزودنی‌های مجاز اتحادیه اروپا

•FD&C Yellow No. 5 — نام رایج در ایالات متحده

•CI 19140 — شماره این رنگ در نظام رنگ دولتی (Colour Index)

•سایر نام‌ها: Acid Yellow 23، Food Yellow 4

مشخصات فنی محصول

•درصد خلوص (Assay): معمولاً ۸۵ تا ۱۰۰ درصد بسته به گرید (صنعتی/دارویی/غذایی مجاز)

•شکل ظاهری: پودر یا گرانول زرد تا نارنجی، بدون بوی محسوس

•حلالیت در آب (۲۵ درجه سانتی‌گراد): حدود ۲۰۰ گرم بر لیتر

•رنگ محلول آبی: زرد شفاف

•حداکثر فلزات سنگین مجاز: مطابق استاندارد FCC/JECFA، معمولاً زیر ۲۰ ppm (بسته به گرید مصرفی و مقررات کشور مقصد متفاوت است)

•دمای نگهداری توصیه‌شده: دمای محیط، دور از رطوبت و نور مستقیم

•گرید عرضه‌شده: صنعتی (نساجی، پلاستیک، چاپ) — برای گریدهای دیگر با تیم فروش تماس بگیرید.

مقادیر دقیق‌تر بسته به سری تولید متفاوت است؛ برای دریافت برگه آنالیز (CoA) و برگه ایمنی محصول (MSDS) مربوط به هر محموله با ما تماس بگیرید.

خواص فیزیکی و شیمیایی تارترازین Tartrazine

•شکل ظاهری: پودر زرد تا نارنجی، بدون بو

•حلالیت: به‌خوبی در آب حل می‌شود؛ در برخی حلال‌های الکلی نیز تا حدی محلول است.

•پایداری: مقاومت خوب در برابر نور، اکسیژن و حرارت؛ همین ویژگی باعث حفظ رنگ در طول عمر فرآورده می‌شود.

•pH: بیشترین پایداری رنگ در pH نزدیک به خنثی (حدود ۶ تا ۷) مشاهده می‌شود.

•ترکیب‌پذیری: با اکثر رنگ‌های آزو دیگر قابل ترکیب است و طیف وسیعی از سایه‌های زرد، سبز و نارنجی را می‌توان با آن ایجاد کرد.

روش‌های اندازه‌گیری تارترازین

برای شناسایی و سنجش دقیق تارترازین در نمونه‌ها معمولاً از این روش‌ها استفاده می‌شود:

•کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) همراه با آشکارساز UV-Vis یا طیف‌سنج جرمی

•کروماتوگرافی گازی (GC) برای نمونه‌های خاص

•روش‌های رنگ‌سنجی و کروماتوگرافی لایه نازک (TLC) برای بررسی‌های سریع‌تر

کاربردها و دوز پیشنهادی رنگ تارترازین Tartrazine

تارترازین به دلیل رنگ‌دهی قوی و پایداری، کاربرد وسیعی در صنایع مختلف دارد، دوزهای زیر صرفاً راهنمای کلی‌اند و باید بر اساس آزمایش نمونه در هر فرآیند نهایی تنظیم شوند:

صنایع غذایی: در کشورهایی که مصرف خوراکی تارترازین مجاز است عمدتا در تولید محصولاتی مانند آبنبات و شیرینی، لبنیات، سس و ادویه، سوپ، کنسرو و غلات استفاده میشود.

• صنعت نساجی (رنگرزی پشم، نایلون، ابریشم): معمولاً ۰.۵ تا ۲ درصد وزنی نسبت به وزن الیاف، بسته به شدت رنگ موردنظر

•صنعت پلاستیک (مسترباچ): معمولاً ۰.۱ تا ۰.۵ درصد وزنی در فرمولاسیون مسترباچ

•صنعت چاپ و بسته‌بندی: بسته به نوع جوهر و رنگ موردنظر، معمولاً به‌صورت محلول رقیق‌شده در فرمولاسیون جوهر اضافه می‌شود.

•صنایع آرایشی و بهداشتی: به‌عنوان رنگ‌دانه در برخی محصولات آرایشی، طبق مقررات هر کشور و در دوزهای بسیار پایین (کمتر از ۱ درصد)

•صنایع دارویی: رنگ‌ دهی به روکش قرص و کپسول در کشورهایی که استفاده از آن مجاز است.

توجه مهم: طبق اعلام سازمان غذا و دارو، استفاده از تارترازین در صنایع غذایی ایران ممنوع است. این محصول برای مصارف صنعتی مجاز (نساجی، چاپ، پلاستیک و موارد مشابه) عرضه می‌شود و مصرف‌کنندگان باید پیش از هرگونه استفاده، مقررات و مجوزهای مربوط به حوزه فعالیت خود را بررسی کنند.

روش های تولید تارترازین چیست؟

تارترازین Tartrazine به‌طور صنعتی فرآوری می‌شود و روش‌های گوناگونی برای فرآوری این رنگ سنتتیک وجود دارد. در زیر، به برخی از روش‌های فرآوری تارترازین اشاره می‌کنیم:

روش دیازوتاسیون: این روش بر اساس واکنشی شیمیایی به نام دیازوتاسیون است. در این روش، ابتدا تولوئن (toluene) به واکنش با نیتروزیل کلرید تبدیل می‌شود و ماده میانی دیازونیوم کلرید را تشکیل می‌دهد. سپس، این ماده میانی با سولفونیک اسید و سدیم کربنات واکنش داده می‌شود تا تارترازین فرآوری شود.

روش سولفوناسیون: در این روش، تولوئن ابتدا با سولفونیک اسید واکنش می‌دهد و یک ترکیب میانی سولفونیک تولوئن فرآوری می‌شود. سپس، این ماده میانی با سدیم کربنات واکنش می‌دهد و تارترازین به دست می‌آید.

روش فرآیند متابولیک: تارترازین همچنین می‌تواند به طریق متابولیک توسط برخی از میکروارگانیسم‌ها فرآوری شود. برخی از باکتری‌ها و قارچ‌ها قادر به فرآوری تارترازین هستند و در شرایط خاصی مانند وجود نیترات و اسیدهای آمینه می‌توانند این رنگ را فرآوری کنند.

مهم است بدانید که فرآوری تارترازین Tartrazine به صورت صنعتی و در شرایط کنترل‌شده انجام می‌شود. همچنین، مقررات و استانداردهای مربوطه دربارهٔ کیفیت و ایمنی فرآوری و استفاده از تارترازین باید رعایت شود. استفاده از تارترازین در صنایع گوناگون نیاز به مجوزهای بهداشتی مناسب دارد.

مقایسه تارترازین با رنگ‌های مشابه

•Sunset Yellow (E110): رنگ سانست یلو طیف نارنجی‌تری نسبت به تارترازین دارد و در برخی کاربردها به‌عنوان جایگزین یا مکمل استفاده می‌شود.

•Quinoline Yellow (E104): رنگ کینولین یلو طیف زرد کمی مات‌تر و کم‌رنگ‌تر نسبت به تارترازین دارد.

•Allura Red (E129): رنگ الورا رد برای ایجاد سایه‌های نارنجی‌قرمز، اغلب در ترکیب با تارترازین استفاده می‌شود.

انتخاب بین این رنگ‌ها به شدت رنگ موردنظر، نوع فرآیند تولید و مقررات کشور مقصد بستگی دارد.

وضعیت قانونی تارترازین در جهان

•اتحادیه اروپا: مجاز با کد E102، همراه با الزام درج هشدار «ممکن است بر فعالیت و توجه کودکان اثر منفی بگذارد» روی محصولات غذایی حاوی آن.

•ایالات متحده: تحت نظارت FDA و با نام FD&C Yellow No. 5 مجاز است.

•کانادا و استرالیا: استفاده از این رنگ در دامنه‌های مجاز تحت نظارت مراجع بهداشتی مربوطه است.

•ایران: مصرف در صنایع غذایی ممنوع است؛ مصارف صنعتی تابع مقررات سازمان غذا و دارو و سایر نهادهای ذی‌ربط است.

مقررات هر کشور می‌تواند تغییر کند، بنابراین پیش از استفاده حتماً آخرین دستورالعمل‌های محلی را بررسی کنید.

میزان مصرف مجاز (ADI) رنگ تارترازین Tartrazine

در کشورهایی که مصرف غذایی تارترازین Tartrazine مجاز است، حد مجاز مصرف روزانه (ADI) طبق ارزیابی نهادهای بین‌المللی ایمنی غذا ۷.۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تعیین شده است. این عدد در ایران کاربرد ندارد، چون مصرف غذایی تارترازین در کشور ممنوع است؛ این بخش صرفاً برای آشنایی با استانداردهای بین‌المللی آورده شده است.

ملاحظات ایمنی تارترازین Tartrazine

•در سطوح مصرف مجاز برای اکثر افراد بی‌خطر شناخته شده، اما ممکن است در برخی افراد حساس واکنش‌های آلرژیک مانند کهیر، خارش یا تشدید علائم آسم ایجاد کند.

•برخی مطالعات رابطه احتمالی بین مصرف رنگ‌های آزو (از جمله تارترازین) و افزایش بیش‌فعالی در کودکان حساس را بررسی کرده‌اند؛ به همین دلیل در اتحادیه اروپا الزام درج هشدار روی برچسب وجود دارد. این یافته‌ها قطعی نیستند و همچنان موضوع پژوهش‌اند.

•افرادی که به آسپرین حساسیت دارند، احتمال بیشتری برای واکنش به تارترازین دارند.

•هنگام کار صنعتی با پودر تارترازین از دستکش و ماسک استفاده کنید و از تماس مستقیم با پوست و چشم خودداری کنید.

بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تارترازین Tartrazine

بخش عمده تولید جهانی تارترازین در کشورهایی با صنعت شیمی و رنگ قوی مانند چین، هند، آلمان و ایالات متحده انجام می‌شود. آمار دقیق سهم صادرات/واردات هر کشور به‌مرور تغییر می‌کند؛ برای اطلاعات به‌روز به گزارش‌های معتبر بازار مراجعه کنید.

نحوه نگهداری تارترازین Tartrazine

•در محیطی خشک، خنک و دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری شود.

•در ظروف دربسته (پلاستیکی یا شیشه‌ای) برای جلوگیری از نفوذ رطوبت نگهداری شود.

•از تماس با اسیدها، قلیاها و مواد اکسیدکننده قوی دور نگه داشته شود.

•روی بسته‌بندی، تاریخ تولید و انقضا درج و از دسترس کودکان دور نگهداری شود.

سوالات متداول

تارترازین چیست؟

یک رنگ سنتتیک آزو با طیف زرد زعفرانی تا نارنجی است که در صنایع مختلف از جمله نساجی، چاپ، پلاستیک، دارویی و (در کشورهایی که مجاز است) صنایع غذایی استفاده می‌شود.

آیا تارترازین در ایران قابل استفاده در مواد غذایی است؟

خیر؛ طبق مقررات سازمان غذا و دارو، مصرف تارترازین در صنایع غذایی ایران ممنوع است.

آیا تارترازین می‌تواند حساسیت ایجاد کند؟

در افراد حساس، احتمال بروز واکنش‌های آلرژیک خفیف مانند کهیر یا تشدید آسم وجود دارد. افراد حساس به آسپرین باید احتیاط بیشتری داشته باشند.

تارترازین Tartrazine با چه کد و نام‌های دیگری شناخته می‌شود؟

E102، FD&C Yellow No. 5 و CI 19140 از مهم‌ترین نام‌های بین‌المللی آن هستند.

جمع‌بندی

تارترازین Tartrazine یکی از پرکاربردترین رنگ‌های سنتتیک زرد در صنایع مختلف است که به دلیل پایداری بالا و رنگ‌دهی قوی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، مصرف آن در هر حوزه — به‌ویژه صنایع غذایی — باید مطابق با مقررات محلی و استانداردهای بهداشتی صورت گیرد.

خرید رنگ تارترازین Tartrazine

برای استعلام قیمت و خرید رنگ تارترازین Tartrazine با کیفیت تضمین‌شده، می‌توانید با فروشگاه ایران فلیور تماس بگیرید.